प्रतिनिधी : विजय मोकळे करंजगावकर, वैजापूर…महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक क्षेत्रात आपल्या काव्य, गीत, संगीत आणि प्रभावी वक्तृत्वाने स्वतंत्र ठसा उमटविणारे लोककवी प्रशांत मोरे हे आज जनमाणसांच्या काळाशी नाते जोडणारे संवेदनशील साहित्यिक म्हणून ओळखले जातात. सिनेपार्श्वगायक, संगीतकार, गीतकार, लेखक, कवी आणि प्रभावी व्याख्याते अशा विविध भूमिकांतून त्यांनी आपल्या प्रतिभेचा आविष्कार घडविला आहे. महाकवी वामनदादा कर्डक यांच्या लोकाभिमुख काव्यपरंपरेनंतर सामान्य माणसाच्या सुख-दुःखाला, संघर्षाला आणि भावविश्वाला आपल्या शब्दांत स्थान देणारे कवी म्हणून प्रशांत मोरे यांची वाटचाल लक्षवेधी ठरते.
प्रशांत मोरे यांच्या कवितेचे वैशिष्ट्य म्हणजे तिची सहज, साधी आणि थेट भाषा. ग्रामीण जीवनाचा गंध, सामान्य माणसाच्या जगण्याची धडपड, नात्यांमधील ओलावा, सामाजिक वास्तवाची जाणीव आणि परिवर्तनाची आस त्यांच्या लेखणीतून प्रभावीपणे व्यक्त होते. त्यामुळे त्यांची कविता केवळ कागदावर वाचण्यापुरती मर्यादित राहत नाही; ती ऐकणाऱ्याच्या मनात उतरते आणि प्रत्येकाला त्यात आपल्या आयुष्याचे प्रतिबिंब दिसते.
‘आई’च्या कवितेने पाच हजारांहून अधिक कार्यक्रमांचा टप्पा…..
प्रशांत मोरे यांच्या साहित्यिक प्रवासातील विशेष उल्लेखनीय कामगिरी म्हणजे ‘आई’ या विषयावरील त्यांच्या कवितेचे भारतभर झालेले पाच हजारांहून अधिक कार्यक्रम. आईची माया, तिचा त्याग, लेकरासाठीची धडपड आणि तिच्याप्रती असलेली कृतज्ञता या भावनांना त्यांनी शब्दबद्ध करताना असंख्य रसिकांच्या हृदयाला हात घातला.
या कवितेच्या सादरीकरणावेळी अनेकांच्या डोळ्यांत अश्रू तरळतात आणि आईच्या आठवणी जाग्या होतात. एका सार्वत्रिक आणि प्रत्येकाच्या काळजाशी जोडलेल्या भावनेला त्यांनी दिलेली ही काव्यात्मक अभिव्यक्ती त्यांच्या संवेदनशील लेखणीची ताकद अधोरेखित करते.
स्वतःच्या कवितांइतकेच दुसऱ्यांच्या शब्दांवरही प्रेम
प्रशांत मोरे यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा आणखी एक भावस्पर्शी पैलू म्हणजे त्यांचे इतर कवींच्या साहित्यावरील प्रेम. स्वतःची स्वतंत्र ओळख आणि मोठा रसिकवर्ग असतानाही नवोदित व समकालीन कवींच्या लेखणीला प्रोत्साहन देण्याची त्यांची वृत्ती उल्लेखनीय आहे.
अलीकडेच छत्रपती संभाजीनगर येथील कवी देवानंद पवार यांच्या ‘माझ्या मायेचा चित्रांग…’ या कवितेचे प्रशांत मोरे यांच्या आवाजात रेकॉर्डिंग झाले. दुसऱ्या कवीच्या शब्दांना स्वतःच्या आवाजाची ताकद देत ते रसिकांपर्यंत पोहोचविण्याची त्यांची भूमिका साहित्यावरील निस्सीम प्रेमाची साक्ष देणारी आहे.
स्वतःच्या लोकप्रियतेचा विचार न करता दुसऱ्याच्या कवितेतील सौंदर्य ओळखणे आणि ती लोकांपर्यंत पोहोचविणे, ही वृत्ती त्यांच्या मोठ्या मनाची ओळख करून देते.
वामनदादांसारखी माणुसकीची ऊब….
महाकवी वामनदादा कर्डक यांच्या काव्यात जशी माणसांविषयी आपुलकी, माया आणि जिव्हाळा जाणवतो, तसाच अनुभव प्रशांत मोरे यांच्या सहवासातही येतो. नवखा कवी कविता घेऊन त्यांच्याकडे आला, एखाद्याने फोन करून मार्गदर्शन मागितले किंवा आपली साहित्यिक वाटचाल सांगितली, तरी त्याचे म्हणणे शांतपणे ऐकून घेणे, कवितेतील चांगुलपणा ओळखणे आणि पुढे जाण्यासाठी प्रोत्साहन देणे, हा त्यांच्या स्वभावाचा विशेष गुण आहे.
हजारो कार्यक्रम, पुरस्कार आणि साहित्यिक सन्मान मिळूनही त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वात अहंकाराचा लवलेश जाणवत नाही. उलट नव्या पिढीतील कवींसाठी ते मार्गदर्शक, आधारवड आणि आपुलकीचा माणूस म्हणून उभे राहतात.
पुरस्कार-सन्मानांची मोठी परंपरा…..
प्रशांत मोरे यांच्या साहित्यिक, सांस्कृतिक आणि सामाजिक योगदानाची विविध संस्था व मान्यवरांनी दखल घेतली आहे. गदिमा पुरस्कार, यशवंतराव चव्हाण साहित्य पुरस्कार, प्रबोधन यात्री पुरस्कार, महाकवी वामनदादा कर्डक प्रतिभा पुरस्कार, पद्मश्री नामदेव ढसाळ काव्य पुरस्कार यांसह अनेक पुरस्कारांनी त्यांच्या कार्याचा गौरव करण्यात आला आहे.
मात्र पुरस्कारांची संख्या वाढत गेली तरी त्यांच्या स्वभावातील साधेपणा आणि माणुसकीची श्रीमंती कायम राहिली, हे त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचे खरे वैशिष्ट्य म्हणावे लागेल.
विद्यापीठांच्या अभ्यासक्रमात साहित्याची दखल….
प्रशांत मोरे यांच्या साहित्याची दखल केवळ रसिकांनीच नव्हे, तर शैक्षणिक क्षेत्रानेही घेतली आहे. ‘कबीराचे देण’, ‘ही वस्ती सस्ती आहे पोरा’, ‘अभिवादन बाभिमा’, ‘जळत्या दशकाची लोकगाथा’, ‘माय अर्थात आई’ खंड १ आणि खंड २ आदी त्यांच्या साहित्यकृतींमधून ग्रामीण जीवन, सामाजिक वास्तव, मानवी भावना, संघर्ष आणि परिवर्तनाची तळमळ प्रभावीपणे व्यक्त झाली आहे. त्यांच्या काही कवितासंग्रहांना विद्यापीठांच्या अभ्यासक्रमात स्थान मिळाले आहे.
ही दखल त्यांच्या साहित्याचे केवळ लोकप्रियतेच्या पातळीवरचे नव्हे, तर अभ्यासाच्या दृष्टीनेही असलेले महत्त्व अधोरेखित करते.
लोककवितेला स्वतःचा स्वतंत्र बाज….
कवी म्हणून ओळख निर्माण करतानाच प्रशांत मोरे यांनी सिनेपार्श्वगायन, संगीत, गीतलेखन आणि व्याख्यानाच्या क्षेत्रातही आपली स्वतंत्र छाप पाडली आहे. त्यांच्या कवितेत लोकभाषेची सहजता आहे; मात्र आशयामध्ये सामाजिक जाणिवेची धार आहे.
सामान्य माणसाचे जगणे, त्याच्या वेदना, नाती, संघर्ष आणि स्वप्ने यांना ते आपल्या शब्दांत जागा देतात. म्हणूनच त्यांची कविता केवळ साहित्यिक वर्तुळापुरती मर्यादित राहत नाही, तर ती गावखेड्यांपासून शहरांपर्यंतच्या रसिकांशी थेट संवाद साधते.
वामनदादांच्या लोकाभिमुख परंपरेचा आधुनिक आवाज….
महाकवी वामनदादा कर्डक यांनी बहुजन समाजाच्या भावना, वेदना, संघर्ष आणि स्वाभिमानाला आपल्या काव्य-गीतांतून आवाज दिला. त्यांच्या लोकाभिमुख काव्यपरंपरेने महाराष्ट्राच्या सामाजिक आणि सांस्कृतिक जीवनावर अमीट ठसा उमटविला.
याच परंपरेचा स्वतंत्र बाज आपल्या लेखणीतून पुढे नेणारे प्रशांत मोरे हे आजच्या पिढीतील लक्षवेधी नाव ठरले आहे. त्यांच्या कवितेत केवळ शब्द नसतात, तर माणसाचे जगणे असते. त्यांच्या गीतांत केवळ सूर नसतात, तर समाजाच्या भावनांचा स्पंदनशील आवाज असतो. त्यांच्या व्याख्यानात केवळ विचार नसतात, तर परिवर्तनाची प्रेरणा असते.
जनमाणसांच्या काळजाशी जोडलेला कवी….
लोककवी ही उपाधी केवळ लोकप्रियतेने मिळत नाही; ती जनतेच्या मनात निर्माण झालेल्या विश्वासातून जन्माला येते. ‘आई’च्या कवितेचे पाच हजारांहून अधिक कार्यक्रम, विविध पुरस्कार-सन्मान, विद्यापीठांच्या अभ्यासक्रमात पोहोचलेले साहित्य, प्रकाशित कवितासंग्रह आणि नवोदित कवींना दिलेले प्रोत्साहन या सर्व बाबी प्रशांत मोरे यांच्या व्यापक साहित्यिक आणि सांस्कृतिक प्रवासाची साक्ष देतात.
स्वतःच्या शब्दांना लोकांपर्यंत पोहोचवतानाच इतर कवींच्या शब्दांनाही तितक्याच प्रेमाने रसिकांपर्यंत नेणारा हा अवलिया कवी म्हणून त्यांची ओळख अधिक दृढ होत आहे.
महाकवी वामनदादा कर्डक यांच्या लोकाभिमुख काव्यपरंपरेतून प्रेरणा घेत, आपल्या स्वतंत्र शैलीने जनमाणसांच्या भावविश्वाशी संवाद साधणाऱ्या प्रशांत मोरे यांच्या लेखणीत संवेदनशीलता, सामाजिक जाणीव आणि माणुसकीची ऊब आहे. शब्दांना लोकजीवनाची जोड, कवितेला सामाजिक जाणिवेची धार आणि नव्या पिढीला मार्गदर्शनाची ऊब देणारा हा लोककवी भविष्यातही आपल्या साहित्याने जनमाणसांच्या काळजाला स्पर्श करत राहो, हीच अपेक्षा.
शब्दांकन : कवी, गायक, लेखक विजय मोकळे करंजगावकर
